Ruwe leersoorten zijn dierlijke materialen die een looiproces hebben ondergaan. Dit proces voorkomt ontbinding en geeft het materiaal de soepelheid, sterkte en specifieke dikte die nodig zijn voor het maken van lederwaren. In het vakjargon van de leerbewerker betekent deze term geen onbewerkte huid rechtstreeks uit het slachthuis, maar een gebruiksklaar vel leer waaruit je de onderdelen voor je project snijdt.
De keuze van het juiste materiaal is de belangrijkste beslissing in het hele creatieve proces. Het bepaalt welk gereedschap je gebruikt, welke verf, lijm en onderhoud je nodig hebt en hoe lang het eindproduct meegaat. Inzicht in de eigenschappen van de verschillende leertypes helpt frustraties en kostbare fouten te voorkomen, vooral als je net begint met leerbewerking.
Eigenschappen
Elke leerhuid heeft twee kanten: een gladde buitenlaag genaamd de nerfzijde (volnerf) en een vezelachtige binnenzijde die oorspronkelijk tegen de spieren lag, de vleeszijde. Hoe deze lagen zich gedragen, hangt grotendeels af van de looimethode. Binnen het ambacht werken we voornamelijk met twee hoofdsoorten: plantaardig gelooid leer en chroomgelooid leer. Ze hebben totaal verschillende eigenschappen en vereisen een andere aanpak in de werkplaats.
Plantaardig gelooid leer, vaak aangeduid als tuigleer of blank leer, is behandeld met natuurlijke looistoffen uit boombast. Dit materiaal werkt als een dichte spons: het absorbeert water, leerverf op alcoholbasis en natuurlijke oliën. Dankzij deze eigenschap is het uitstekend geschikt als leer voor natvormen, en kun je het prachtig versieren door te stempelen en te carven met een swivel knife. Houd er wel rekening mee dat stempelen pas goed werkt bij leer met een dikte van minimaal 2,0 mm; bij dunner materiaal sla je er snel doorheen of krijg je onvoldoende diepte in het patroon. Plantaardig gelooid leer veroudert prachtig: onder invloed van zonlicht wordt het met de tijd donkerder en ontwikkelt het een uniek patina. De randen laten zich perfect afwerken — na het afschuinen met een kantenschaaf en het aanbrengen van Tokonole polijst je ze spiegelglad met een polijsthout.
Chroomgelooid leer gedraagt zich heel anders. Door het looiproces met chroomzouten is dit materiaal zacht, bijzonder soepel en goed bestand tegen water. Helaas neemt dit type leer geen diep indringende leerverf op en kun je het niet nat vormen of van stempelpatronen voorzien. Een poging om ledervet of was op de nerfzijde van chroomleer aan te brengen resulteert meestal in een plakkerige laag die niet intrekt. Ook de randafwerking vraagt om een andere techniek: Tokonole hecht de losse vezels hier niet samen, waardoor je bent aangewezen op een dekkende kantenverf.
Daarnaast zijn er de reeds in de looierij afgewerkte leersoorten, zoals ons toonaangevende Maya-leer. Dit zijn leersoorten die fabrieksmatig al hun definitieve kleur en textuur hebben gekregen. Werk je met dit materiaal, dan sla je de verffase volledig over. Sterker nog: op reeds gekleurd leer mag je geen extra indringende verf zoals Fiebing's Pro Dye aanbrengen, omdat de nerf al verzegeld is. Je hoeft je hierbij alleen te richten op de randafwerking en eventueel het behandelen van de vleeszijde.
Toepassingen
De materiaalkeuze moet nauw aansluiten bij het type werkstuk dat je maakt. De belangrijkste parameter om op te letten is de leerdikte, altijd uitgedrukt in millimeters. In de leerbewerking gebruiken we geen gramgewichten (g/m²), zoals gebruikelijk is bij textiel of papier.
- Klassieke bifold herenportemonnees: Dit soort projecten vraagt om precisie en dun materiaal, zodat de dichtgevouwen portemonnee niet te dik wordt. Voor de buitenzijde wordt meestal gekozen voor leer van 1,5 mm dikte. Het interieur, zoals pasjesvakken en briefgeldcompartimenten, maak je van leer met een dikte van 1,0 mm of 1,2 mm. Gebruik je dikker leer, dan zal een leervork met een tandafstand van 3 mm of 4 mm moeite hebben om door alle lagen heen te komen, waardoor de portemonnee niet soepel sluit.
- Broekriemen: Vragen om een compromisloze treksterkte, omdat ze zwaar worden belast en continu buigen. Dik rundleer (volnerf) of stevig tuigleer is hier de standaard. De optimale leerdikte voor leren riemstroken ligt tussen 3,5 mm en 4,5 mm. Bij deze dikte kun je uitstekend een kantenschaaf in maat #2 of #3 gebruiken voor mooie afgeronde randen, die na het polijsten met Tokonole niet in de kleding snijden.
- Damestassen en shoppers: Hier maakt stug tuigleer vaak plaats voor soepeler tassenleer. Dunner plantaardig gelooid leer van ca. 1,8 mm tot 2,2 mm of soepel afgewerkt nappa leer werkt hiervoor uitstekend. Het is essentieel dat het materiaal de juiste stevigheid (temper) heeft: te zacht leer zorgt ervoor dat de tas inzakt onder zijn eigen gewicht, terwijl te stug leer het keren van de tas bemoeilijkt als je met binnennaden werkt.
- Holsters, messchedes en gevormde etuis: Dit is het exclusieve domein van plantaardig gelooid leer met een dikte van 2,5 mm tot 4,0 mm. Doordrenkt met water wordt dit leer buitengewoon plastisch. Je kunt het strak om een houten mal of een met folie omwikkeld mes vormen. Na het drogen behoudt het leer die vorm permanent en wordt het zo hard als een schild.
- Horlogebandjes: Vragen om zeer dun maar vormvast materiaal. Meestal wordt een nerfzijde van 1,0 mm dik gebruikt, aan de binnenzijde gevoerd met een tweede laag dun leer of een zweetbestendig voeringmateriaal. Vanwege het compacte formaat gebruik je bij horlogebandjes een leervork met een fijne tandafstand (meestal 3 mm) en dun garen, wat zorgt voor een elegante en verfijnde uitstraling.
- Kleine lederwaren (sleutelhangers, boekenleggers): De perfecte toepassing om leerresten (lapjes leer) te verwerken. Materiaal van 1,5 mm tot 2,0 mm is hiervoor het meest veelzijdig. Je slaat er moeiteloos doorheen met een leervork van 4 mm, maakt een strakke saddle stitch en werkt de kanten snel af zonder dat je het leer ingewikkeld hoeft te schalmen.
Keuzehulp
De juiste leersoort kiezen kan voor beginners best lastig zijn. Bepaal daarom eerst exact wat je wilt gaan maken om teleurstellingen te voorkomen. Wil je je eerste portemonnee naaien, begin dan niet met stug tuigleer van 3,0 mm dik; je krijgt de vouwen niet scherp en het eindresultaat wordt veel te lomp. Kies liever voor vellen van 1,2 mm tot 1,5 mm dik.
Zet je de eerste stappen in het ambacht, dan is fabrieksafgewerkt en geverfd leer de veiligste keuze. Werken met onbehandeld, natuurlijk tuigleer vereist de nodige ervaring om leerverf (zoals Fiebing's Pro Dye) streeploos en gelijkmatig aan te brengen. Handmatig grote oppervlakken verven is een kunst op zich. Door gekleurd leer te kiezen sla je deze stap over, zodat je je volledig kunt focussen op zuiver snijden, strakke lijnen trekken met een lijnentrekker (creaser) en het beheersen van de saddle stitch.
Beoordeel altijd zorgvuldig de vleeszijde (de achterkant van het leer). Bij kwaliteitsleer is deze zijde glad en zijn de vezels dicht op elkaar compact gehecht. Voelt de onderkant vezelig, los en wollig aan, dan is het leer afkomstig van een minder deel van de huid, zoals de buik (belly). Dit deel rekt snel uit en laat zich lastig netjes afwerken. Je kunt losse vleesvezels wel temmen met een laag Tokonole en een glazen polijstplaat, maar dit kost extra tijd en het leer blijft gevoeliger voor vervorming.
Ervaren leerbewerkers stemmen het leertype direct af op specifieke bewerkingstechnieken. Ben je van plan florale motieven te carven (floral carving), neem dan natuurlijk tuigleer van minimaal 2,5 mm dik. Alleen deze dikte biedt voldoende diepte voor de sneden van het draimes en kan de slagen van de leerstempels goed opvangen. Stem ook de dikte van het garen af op de leerdikte: voor een subtiele portemonnee van 1,2 mm gebruik je dun polyestergaren (zoals Slam), terwijl een robuuste tas van 3,0 mm dik tuigleer vraagt om zwaarder garen zoals Vinymo MBT. Zo vul je de gaten van een leervork met een tandafstand van 5 mm of 6 mm mooi op en creëer je een ijzersterke verbinding.
Producten uit ons assortiment
Op dit moment verkopen we in onze online catalogus geen complete huiden ruw leer via directe productlinks. Ons assortiment is volledig gericht op het leveren van professionele verf, lijm en onderhoud, kwaliteitsgereedschap en fournituren waarmee je leer vakkundig bewerkt tot een hoogwaardig eindproduct.
Om het beste uit je leer te halen, is een degelijke uitrusting onmisbaar. In onze webshop vind je alles wat je nodig hebt voor leerbewerking:
- Middelen voor randafwerking en het gladmaken van de vleeszijde, aangevoerd door de vertrouwde Tokonole pasta die vezels van plantaardig gelooid leer direct verzegelt.
- Een uitgebreid assortiment professionele leerverf op alcoholbasis van Fiebing's, perfect om blank tuigleer van een diepe kleur te voorzien.
- Uiterst precieze leervorken met diverse steekafstanden (van 3 mm tot 6 mm) voor perfect uitgelijnde stikgaten voor het naaien met de hand.
- Snij- en vormgereedschap, waaronder een kantenschaaf in de maten #0 tot en met #4, onmisbaar om scherpe hoeken netjes af te ronden voor het polijsten.
- Sterk, gewaxt garen van topmerken zoals Slam en Vinymo MBT, voor handmatige stiknaden die een leven lang meegaan.











