Workshops messen maken zijn praktijkgerichte trainingen waarin deelnemers leren om kant-en-klare lemmeten af te werken, ergonomische handvatten te maken en een perfect passende leren messchede te ontwerpen en naaien. Het is een veelzijdig proces dat houtbewerking, metaalbewerking en geavanceerde technieken voor leerbewerking combineert, waardoor je van begin tot eind een volledig functioneel en gepersonaliseerd stuk gereedschap creëert.
Kenmerken
Het maken van een ambachtelijk mes draait niet alleen om staal en hout, maar voor een groot deel ook om leer bewerken. Een mes zonder degelijke schede is incompleet en vaak zelfs gevaarlijk tijdens transport. Het vervaardigen van een mes met bijpassende messchede is als het aanmeten van een maatpak voor een scherp gereedschap: elke millimeter materiaal moet perfect aansluiten om de gebruiker te beschermen en de snede scherp te houden. Daarom overlapt de werkplaats van een vakman in lederwaren heel vaak met die van een messenmaker.
Het belangrijkste materiaal dat tijdens deze workshops voor schedes wordt gebruikt, is plantaardig gelooid leer, ook wel bekend als tuigleer. Die keuze is heel bewust. Rundleer (volnerf) met een dikte van 3 mm tot zelfs 4 mm heeft een dichte vezelstructuur die de stijfheid biedt die nodig is om een scherp mes veilig op zijn plek te houden. Het grootste voordeel is dat dit leer zich uitstekend leent voor leer voor natvormen. Nadat het in water is ondergedompeld, wordt het buigzaam, waardoor je de exacte contouren van het handvat en het lemmet erin kunt drukken. Na het drogen hardt het materiaal uit en behoudt het permanent zijn vorm. Chroomgelooid leer is voor dit doel onbruikbaar: het is te soepel, behoudt geen vorm bij natvormen en de chroomzouten kunnen reageren met koolstofstaal, waardoor het lemmet snel gaat roesten.
Tijdens de workshop leer je ook werken met onbehandeld leer dat je zelf kunt personaliseren. Natuurlijk tuigleer neemt indringende leerverf op alcoholbasis, zoals de producten van Fiebing's, uitstekend op, zodat je de schede elke gewenste tint kunt geven. Bij een leerdikte vanaf 2 mm kun je bovendien met leerstempels unieke patronen aanbrengen voor een robuuste outdoor- of jachtuitstraling. De kers op de taart is altijd een professionele randafwerking. De ruwe rand van het dikke leer wordt afgeschuind met een kantenschaaf (meestal maat #3 of #4 voor deze diktes) en vervolgens gepolijst en verzegeld. Met behulp van Tokonole en een polijsthout creëer je een spiegelgladde, glanzende en vochtbestendige rand.
Toepassingen
Workshops messen maken omvatten uiteenlopende vaardigheden die stapsgewijs worden opgebouwd. Elke fase vraagt om precisie en specifieke technieken uit de werkplaats en de leerbewerking.
- Patroon van de schede ontwerpen. Voordat het mes het leer raakt, maak je een nauwkeurige mal van stevig karton. Het mes wordt omgetrokken met voldoende extra marge voor de materiaaldikte (meestal ca. 10 - 15 mm per zijde). In het patroon wordt direct rekening gehouden met de riemlus, die los kan worden vastgenaaid of doorloopt vanuit het achterpand.
- De tussenlaag (welt) voorbereiden. Dit is een essentieel onderdeel van elke veilige messchede. De welt is een smalle strook leer (ca. 8 - 10 mm breed) die tussen de twee buitenste lagen wordt gelijmd, precies op de plek waar de snede rust. De dikte moet overeenkomen met de dikte van het lemmet – meestal gebruikt men hiervoor 3 mm tuigleer. Deze tussenlaag voorkomt dat de scherpe snede het garen doorsnijdt bij het in- en uitnemen van het mes.
- Leer voor natvormen (wet forming). Het uitgesneden tuigleer wordt ondergedompeld in lauwwarm water totdat er geen luchtbellen meer opstijgen. Het mes wordt zorgvuldig omwikkeld met huishoudfolie en tape om het staal tegen vocht te beschermen. Vervolgens wordt het natte leer strak om het mes gevormd met de vingers of modelleergereedschap, zodat het mes stevig vastklikt (meestal door een duidelijke verdieping rond de stootplaat of het begin van het handvat).
- Verven en verzegelen. Nadat het gevormde leer volledig droog is (dit kan tot 24 uur duren), breng je de verf aan. Hiervoor gebruik je indringende leerverf zoals Fiebing's Pro Dye. Na het drogen van de verf behandel je het oppervlak met een voedend leeronderhoud of was, zodat het leer in het veld geen vocht opneemt.
- Handmatig stikken (saddle stitch). Dikke schedes worden altijd met de hand genaaid. Je gebruikt een leervork met een ruime steekafstand, meestal 5 mm of 6 mm, omdat te korte steken de rand van het dikke leer kunnen verzwakken. Voor het naaien gebruik je sterk gewaxt garen van polyester, zoals Slam (bijv. 1 mm) of Vinymo MBT. De klassieke zadelmakerssteek (saddle stitch) met twee leernaalden zorgt ervoor dat de naad intact blijft, zelfs als er ooit één lusje doorslijt.
- Randafwerking. De genaaide schede bestaat aan de rand uit drie lagen leer (voorzijde, tussenlaag en achterzijde), wat samen vaak een dikte van meer dan 10 mm oplevert. De rand wordt vlak geschuurd met een bandschuurmachine of met de hand op schuurpapier, aan beide kanten afgeschuind met een kantenschaaf en daarna intensief gepolijst met Tokonole tot een egale, gladde afwerking.
Hoe kies je
Wanneer je wilt beginnen met messen maken en leerbewerking, sta je voor de keuze van de juiste materialen en werkwijze. Als beginner is een georganiseerde workshop een uitstekend vertrekpunt. Onder begeleiding van een ervaren instructeur voorkom je kostbare beginnersfouten en hoef je niet direct te investeren in een complete werkplaats. Veel mensen zoeken online naar cursussen of lokale makers om met eigen ogen te zien hoe je dik tuigleer en staal vakkundig bewerkt.
Wil je liever zelfstandig thuis aan de slag, stel dan zorgvuldig je materialen samen. Kies voor je eerste project een kant-en-klaar lemmet van koolstofstaal of roestvrij staal. Zo sla je het veeleisende smeden en harden over en kun je je volledig focussen op het handvat en de schede. Voor het handvat heb je een blok hardhout nodig (zoals walnoot of eiken), epoxylijm en messing pennen.
De keuze van het leer voor de messchede is cruciaal. Voor zowel beginners als gevorderden geldt één vaste regel: kies altijd plantaardig gelooid leer met een dikte van minimaal 3 mm. Dunner leer (zoals 1,5 mm of 2 mm) is te slap, behoudt zijn vorm niet na het natvormen en zal tijdens buitengebruik snel vervormen. Vermijd fabrieksmatig gecoat of soepel leer. Voorgeverfd leer lijkt handig, maar reageert slecht op natvormen en de randen zijn aanzienlijk lastiger mooi glad te polijsten zonder dekkende kantenverf.
Let bij gereedschap voor handstikken vooral op je leervork. Dik leer biedt veel weerstand, dus kies voor robuuste ponsen met een steekafstand van minstens 5 mm. Kleinere afstanden (zoals 3 mm of 4 mm) zijn bedoeld voor fijnere lederwaren zoals portemonnees of horlogebandjes. Zorg tot slot voor een vlijmscherp mes: om tuigleer van 3,5 mm zuiver te snijden, werkt een stevig afbreekmes of een traditioneel halvemaanmes (mits je hiermee ervaring hebt) het beste.
Producten uit ons assortiment
In onze webshop vind je alle materialen om direct aan de slag te gaan met je eigen mes en leren schede, of je nu thuis werkt of je werkplaats verder uitbreidt.
- Sets voor messen maken – Complete pakketten inclusief een gevormd en gehard lemmet, hout voor het handvat en bevestigingspennen. Ideaal voor wie zijn eerste mes wil bouwen zonder een hardingsoven of aambeeld aan te schaffen.
Naast deze sets heb je voor een compleet project dik plantaardig gelooid leer (3 - 4 mm tuigleer) nodig, verkrijgbaar als hele huiden en leerpanelen. Voor de verwerking zijn een leervork met een tandafstand van 5 mm of 6 mm, sterk gewaxt garen van Slam en verf, lijm en onderhoud onmisbaar: kies indringende Fiebing's leerverf voor de gewenste kleur en Tokonole voor een spiegelgladde randafwerking van je nieuwe messchede.










